De afgelopen weken focusten we ons bij The Patriot op allerlei noodvoeding. Wat je kan invriezen, wat je gedroogd kan inslaan, welke blikvoeding nuttig is tot en met de iconische ‘MRE’-maaltijden. Maar wat als je voorraad op is en geen winkel bereikbaar of nog open is? Of nog bestaat? Wat als je er alleen voor staat? In dat geval kan Moeder Natuur je wel nog een handje helpen. Maar er zijn wel heel wat zaken waar je op moet letten. En met deze handige gids raak je al een eind ver.
Het liefst van al weet je wat je eet. Als je eten inkoopt bij je boer of supermarkt weet je – meestal – wat je krijgt: niks giftigs. Als je zaken uit de natuur haalt, dan moet je véél voorzichtiger zijn, want enkel jouw oordeel is in het spel. Bovendien mag je vegetatie in Vlaanderen niet zomaar verwijderen onder de huidige wetgeving en het intacte overheidsapparaat. (Daarover later meer.)
Anderzijds: geplukt voedsel is gratis, vers, seizoensgebonden voedsel en kennis van eetbare planten draagt bij aan je zelfredzaamheid bij schaarste of nood.
🔗 eten uit de natuur? Hier vind je verschillende tips
Dus… wat kan je plukken?
Er zijn natuurlijk vele honderden eetbare planten. Voor een uitvoerige gids en handleiding raden we een boek aan (waarover hieronder ook meer). We lichten hier alvast de meest voorkomende en eetbare planten in de Lage Landen uit.
- Brandnetels hebben in de lente jonge toppen en die zijn prima in een soep of als een spinazievervanger. Nadat je het het gekookt, verdwijnt de steekkracht van de plant compleet. Brandnetels zijn de meest eiwitrijke ‘gratis’ groente en daarom een favoriet van The Patriot. De plant zit ook boordevol met vitamine C en calcium en heeft 3 keer zoveel ijzer als spinazie!
- Paardenbloemen zijn in je tuin – als je er een hebt – vast overal. Maar wist je dat je ze compleet kan opeten? Bloem, blad, stengel en wortel: het mag allemaal. De bloem zit dan ook nog eens vol met vitamine A, C en K. Er zit zelfs een beetje proteïne in, net als wat calcium, ijzer en kalium. Je mag de plant tevens rauw eten, maar spoel het minstens toch maar goed af, want wie weet deed een vos er een plasje over en die dieren dragen soms lintwormen. Die wil je liever niet.
- Grote Weegbree is een ander ‘onkruid’ dat je vast kent omwille van de elastische bladeren waarmee je als kind ongetwijfeld hebt gespeeld. Veel calorieën bevat het niet, maar het heeft best wat vitamine A, C en K net als fosfor en magnesium. Bovendien bevat het kruid allantoïne en dat is wondhelend. Best handig tijdens nood dus.
- Zevenblad – te herkennen aan de zeven bladeren – heeft min of meer dezelfde voedingswaarden als brandnetel, maar gewoon op bijna elke factor net iets minder. Toch geschikt genoeg voor deze lijst.
- In de zomer heb je dan nog vlierbloesems, die vlierbessen worden in het najaar. Opgelet echter: deze rauwe bessen/bladeren/stengels bevatten sambunigrine (en dat is licht giftig). Net als bij de netels moét je deze plant dus koken. De sambunigrine wordt zo uitgeschakeld. Deze plant heeft flink wat vezels en vitamine C, naast koolhydraten (althans de bes) en is ook rijk aan antioxidanten.
- Dan zijn er nog braambessen. Die hebben ongeveer dezelfde waarden als vlierbessen, maar met iets minder vezels en anti-oxidanten en een pak meer calcium. En ook een pak lekkerder als je het aan ons vraagt.
- Hazelnoten kan je in Vlaanderen en Nederland ook veelvuldig vinden, net als tamme kastanjes (duidelijk te herkennen aan de veelheid aan prikkers) en walnoten. Opgelet: voor hazelnoten en walnoten heb je een notenkraker nodig (of een sterk gebit – maar we zijn niet verantwoordelijk voor gebeurlijke tandschade, dus wees gewaarschuwd). Deze noten hebben enorm veel magnesium en vitamine E en zijn qua energie veel voedzamer dan alles hierboven. De noten zijn caloriedens en hebben vet. Indien in nood, zijn noten dus je beste vriend.
- Daslook gaan we hier voor de volledigheid bijzetten. Het is heerlijk en daslook is qua profiel de brandnetel van de knoflookfamilie: laag in calorieën, hoog in vitamine C en kalium. Maar opgelet! Lelietje-der-dalen en herfsttijloos lijken er sterk op en die zijn giftig. Wrijf gevonden en vermoedelijke daslook eerst daarom tussen je vingers. Ruikt het naar knoflook? Dan heb je het juiste vast.
Wees voorzichtig
Je moet dus wel echt goed weten wat je oogst. Je zal ook merken dat we paddenstoelen volledig achterwege hebben gelaten. Dat is geen hiaat, maar opzettelijk omdat verwarring hier veel voorkomt en er tal van giftige paddenstoelen zijn. Alles wat je oogst moet je dubbelchecken en dat altijd aan de hand van meer dan één parameter (waarvan het visuele er dus één van is). Om je veiligheid te verzekeren haal je daarom best een klein wildpluk-boekje in huis. Als er zich dan toch een ramp voordoet, heb jij het nodige in huis om het nodige uit de natuur te halen.
Wildplukken
Leoniek Bontje, wildplukker en kruidenkundige, houdt zich vanaf 2012 bezig met eetbare en geneeskrachtige planten. Tijdens een opleiding bij diverse internationale herbalisten startte ze in 2016 samen met voedingscoach Yvet Noordermeer het bedrijf De Buitenkeuken.
Een tweede waarschuwing: In Vlaanderen is plukken of verwijderen van vegetatie (bloemen, vruchten, paddenstoelen) in bossen wettelijk verboden op basis van artikel 97 van het Bosdecreet, en in natuurreservaten op basis van artikel 35 §2, 6° van het decreet natuurbehoud. Een gelijkaardig verbod geldt in Nederland.
Dat is natuurlijk enkel van toepassing als de overheid nog ‘van toepassing’ is. Indien de overheid wegvalt, vervalt natuurlijk dat wettelijk kader: maar voorlopig mag je dus niet zomaar van alles gaan oogsten.
Wat mag wel?
Wat mag dan wel? Staatsbosbeheer (grootste natuurbeheerder in Nederland) staat expliciet kleinschalig plukken voor eigen gebruik toe: richtlijn is ongeveer 250 gram maximaal. En in Vlaanderen zal het kleinschalig verzamelen van bessen en wat planten langs de openbare weg of langs bermen normaliter gedoogd worden. En je mag in je eigen tuin – zowel in Vlaanderen als in Nederland – natuurlijk doen wat je wil (als het gaat over wilde planten tenminste).
Planten, bessen, zaden en noten zijn echter niet de enige bron van eten uit de natuur. Er zijn ook nog dieren. In een volgende en voorlopig laatste bijdrage over noodvoeding zullen we groot wild links laten liggen, maar focussen op veelvoorkomende en makkelijk te vinden kleinwild zoals konijnen, duiven, eenden en ganzen.
🔪 Planten plukken of snijden?
Of je planten het beste kunt plukken of snijden hangt volledig af van het type plant en het doel van je oogst. Plukken (met de hand) doe je vooral bij zachte, kwetsbare plantdelen of wanneer de plant daar specifiek op gebouwd is.
Wave Plus
Een absolute waaier aan instrumenten (18), waaronder uiteraard een zeer goed en scherp mes. Dit terwijl het hele ding compact genoeg blijft om nog steeds in je zak te passen.
No. 8
De Opinel No. 8 is vaak dé keuze bij scoutsgroepen of kamperen omdat het niet alleen eenvoudig is, maar ook bijzonder scherp is.
Delica 4
De Delica 4 is het meest courante model van Spyderco.
