Als je de ruimte hebt, is een moestuin bijzonder nuttig. Niet al je boodschappen kun je ermee vervangen, maar toch heel wat, en in een crisis wordt het meer dan een hobby. Dat bespraken we uitvoerig in deel I en deel II. In dit derde deel bekijken we hoe je je oogst binnenhaalt én hoe je hem bewaart: voor de winter of voor slechtere tijden.
We raden je aan om die eerdere bijdragen eerst nog even door te nemen. Een oogst zonder bewaarplan is immers bijna een garantie op verspilling en bedorven voedsel. Verse groenten blijven niet zomaar weken of maanden goed, maar er zijn wel methodes om je oogst lekker én voedzaam te bewaren. We focussen daarbij op methodes die zo weinig mogelijk energie vragen. Aan invriezen besteden we dus minder aandacht, want dat bespraken we al in een uitgebreide bijdrage.
🫙 DE BASIS VOOR JE VOORRAADKAST
Wil je wecken, dan heb je in de eerste plaats goede potten, nieuwe rubberringen en een grote pan voor het waterbad nodig.
Super weckpot Ø 100 mm, 500 ml, 6 stuks
Glazen inmaakpotten met beugelsluiting en rubberring, ideaal om fruit en groenten te wecken in een waterbad.
Rubberringen Ø 100 mm, set van 10
Reserveringen voor je weckpotten: oude, uitgedroogde ringen sluiten niet goed meer af.
Inmaakpan in roestvrij staal met rek en glazen deksel
Grote inmaakpan voor het waterbad: met het rek weck je tot zeven potten tegelijk. Werkt op inductie, gas en elektrisch.
Goed oogsten is al de helft van je bewaarwerk
Vooraleer je al droomt van een volle kelder of voorraadkast, focus je best op de oogst zelf. Werk voorzichtig: als je je groenten deukt of insnijdt, is het rotten eigenlijk al begonnen. Beschadig je toch hier en daar een pompoen, courgette of iets anders? Geen paniek: sorteer goed en eet wat beschadigd is gewoon eerst op.
Was je oogst vervolgens zo weinig mogelijk met water. Vocht is precies wat schimmels en bacteriën nodig hebben om je harde werk teniet te doen. Laat de aarde aan je aardappelen, uien en pompoenen liever eerst opdrogen en borstel ze daarna gewoon wat af. Droge aarde gaat er vanzelf af.
Tot slot: oogst om dezelfde reden bij droog weer. Natte vruchten en groenten haal je liever niet in huis.
De meest robuuste groenten bewaar je zonder enig werk
De oogst is binnen. Wat nu? Als je je zaaigoed zorgvuldig hebt uitgekozen (ook daarover lees je alles in deel I en deel II), dan heb je nu heel wat groenten die eigenlijk geen enkele bewerking of materiaal nodig hebben om te bewaren.
Aardappelen bewaar je weken tot maanden gewoon donker en koel, met zo weinig mogelijk licht: bijvoorbeeld in een kist, een jutezak of een papieren zak. Zorg dat er absoluut geen vocht bij kan en vermijd de koelkast, want daar zetten aardappelen hun zetmeel om in snelle suikers.
⚠️ Groene plekken? Opgelet voor solanine
Zie je groene plekken op je aardappelen? Die bevatten het giftige solanine. Snijd de groene plekken ruim weg, of gooi de aardappel weg als het groen te uitgebreid is.
Uien bewaar je op dezelfde manier, maar leg aardappelen en uien niet bij elkaar: zo kiemen de aardappelen sneller. Hetzelfde geldt voor sjalotten en knoflook. Laat die wel eerst een drietal weken drogen, tot de buitenste schil papierachtig wordt. Met deze uiachtigen moet je minder opletten voor licht, maar koel, droog en verlucht bewaren blijft belangrijk.
Uitdrogen
Een andere eenvoudige manier om je oogst te bewaren is drogen. Dat werkt uiteraard niet met alles. Het best geschikt zijn droogbonen en capucijners. Die laat je aan de plant drogen tot ze ‘rammelen’. Daarna haal je ze uit de peul en droog je de bonen verder tot ze beenhard zijn. Test het door er even op te bijten: zie je geen afdruk, dan zijn ze klaar. Bewaar ze luchtdicht, bijvoorbeeld in een glazen pot.
Wil je eventuele larven van de bonenkever uitschakelen? Vries de bonen dan na het drogen nog 48 uur in voor je ze opbergt. Om ze klaar te maken, laat je ze eerst weken in water en kook je ze daarna goed door. Dat is nodig om de schadelijke lectines in de bonen te vernietigen.
Je kunt ook andere dingen drogen dan bonen, maar dan heb je een droogoven (dehydrator) nodig. Het kan ook in je gewone oven, op de laagste stand en met de deur op een kier, maar dat kost veel meer stroom. Geschikt zijn bijvoorbeeld ringen of chips van appels, peren of courgettes.
🍎 FRUIT EN GROENTEN DROGEN
Een droogoven droogt gelijkmatig op lage temperatuur en verbruikt veel minder dan je gewone oven.
Voedseldehydrator met 6 roestvrijstalen roosters, 650 W
Droogt appel- en pererings of courgettechips gelijkmatig en zuiniger dan je gewone oven.
Inmaken of wecken
Door je oogst in te maken, kun je groenten en fruit héél lang bewaren. Inmaken, in de volksmond ook ‘wecken’ genoemd naar het Duitse merk Weck, betekent dat je groenten of fruit in glazen potten doet, die afsluit met een glazen deksel en een rubberring, en ze dan verhit. Dat gebeurt in een ‘waterbad’: je zet de gesloten potten in een grote kookpot, giet er water bij tot ze helemaal onder staan en laat dat een vaste tijd pruttelen. De hitte doodt schimmels, gisten en bacteriën in de pot en drijft de lucht eruit.
Bij het afkoelen ontstaat er een vacuüm dat het deksel stevig vastzuigt. Zo blijft de inhoud maandenlang goed, zonder koelkast. Een gewone grote soepketel met een doek of rooster op de bodem volstaat. Een weckketel is hetzelfde, maar dan elektrisch en met een thermostaat, zodat je de temperatuur niet zelf moet bewaken.
🔥 WECKEN IN EEN WATERBAD
Een weckketel met thermostaat houdt het waterbad op temperatuur. Met een pottang til je de hete potten veilig uit het water.
Geëmailleerde inmaakketel met thermostaat
Elektrische weckketel die zelf de temperatuur van het waterbad bewaakt, zodat jij dat niet hoeft te doen.
Glastang voor weckpotten tot 18 cm
Hiermee til je hete potten veilig uit het kokende waterbad, zonder je vingers te verbranden.
Super weckpot Ø 100 mm, 500 ml, 6 stuks
Glazen inmaakpotten met beugelsluiting en rubberring, ideaal om fruit en groenten te wecken in een waterbad.
Rubberringen Ø 100 mm, set van 10
Reserveringen voor je weckpotten: oude, uitgedroogde ringen sluiten niet goed meer af.
Opgelet: een waterbad kan volgens de natuurwetten niet heter worden dan 100 °C. Daarom is wecken zonder azijn enkel geschikt voor fruit. Tomaten zijn een randgeval: voeg in je pot met tomaten minstens een soeplepel citroensap uit een flesje toe per halve liter inhoud.
De meeste groenten zijn zuurarm. Wortelen, bloemkool, uitjes, rode biet, paprika … mag je ook wecken, maar dan vul je de potten volledig op met azijn van minstens 5 % zuurtegraad. De azijn verhindert dat de botulismebacterie je kwaad kan doen. Snijd je groenten wel fijn genoeg, zodat het zuur overal bij kan. De sporen van deze bacterie overleven immers gewone kooktemperaturen. Wil je toch gewone groenten inmaken zonder azijn? Dan heb je een drukinmaakketel nodig, die door de extra druk tot ongeveer 120 °C verwarmt. Dan maakt de botulismebacterie geen kans.
🥫 GROENTEN INMAKEN ZONDER AZIJN
Met een drukinmaakketel kom je boven 100 °C. Citroenzuur gebruik je om tomaten en ander inmaakwerk extra aan te zuren.
Drukinmaakketel 22 liter, 90 kPa
Grote drukketel die boven 100 °C komt, nodig als je zuurarme groenten zonder azijn wil inmaken.
Citroenzuur, zak van 1 kilo
Voedingszuur om tomaten en ander inmaakwerk extra aan te zuren, lang houdbaar in je voorraadkast.
✅ Is je pot goed afgesloten?
Gebruik altijd schone, onbeschadigde potten en intacte rubberringen: oude, uitgedroogde ringen sluiten niet goed af. Laat bovenaan één tot twee centimeter ruimte. Na het afkoelen controleer je elke pot. Bij weckpotten haal je de klemmen weg: blijft het deksel stevig vastzitten en wijst het lipje van de ring naar beneden, dan is de pot goed afgesloten. Zo bewaar je je groenten of fruit makkelijk een jaar, vaak zelfs langer.
Gooi de inhoud weg als je bij het openen een vreemde geur ruikt of als een metalen schroefdeksel bol staat. Komt het deksel los, wijst het lipje van de rubberring omhoog of zie je belletjes? Ook dan gooi je de inhoud weg.
Fermenteren
Er is nog een manier om je oogst te bewaren, en die is bovendien gezond én veel eenvoudiger. Je voorouders deden het eeuwenlang en je grootouders kennen er allicht ook wel iets van: je groenten fermenteren. De melkzuurbacteriën die zich daarbij vermenigvuldigen, zijn goed voor je darmgezondheid. Ze maken je groenten vanzelf zuur en dus veilig, zolang alles onder het vocht blijft.
Voor zuurkool snijd je kool fijn, kneed je er 20 gram zout per kilo door tot er vocht vrijkomt en druk je alles stevig aan in een pot, tot de kool onder zijn eigen vocht staat. Groenten in stukken (wortelen, bloemkool, snijbonen) overgiet je met een pekel van 20 tot 30 gram zout per liter water. Laat de pot één tot vier weken op kamertemperatuur staan en zet hem daarna koel. De gouden regel: wat onder het vocht blijft, is veilig; wat erboven uitsteekt, kan beschimmelen.
Let op: gefermenteerde snijbonen moet je altijd goed doorkoken voor je ze eet.
🥬 FERMENTEREN ZONDER GEDOE
Met een fermentatieset met gewichten en een luchtslot blijven je groenten netjes onder het vocht en ontsnappen de gassen vanzelf.
Fermentatieset met weckglas van 1590 ml
Groot weckglas met alles wat je nodig hebt om zuurkool en groenten in pekel te fermenteren.
Simply Sauer starterset voor potten met brede mond
Deksels met luchtslot, gewichten en een pompje: zo blijven je groenten netjes onder het vocht tijdens het fermenteren.
Invriezen
Tot slot is er nog invriezen. Zo blijven je groenten en fruit het meest ‘vers’, in die zin dat ze de meeste voedingsstoffen bewaren. Wil je een optimaal resultaat, blancheer je groenten dan eerst even: één à drie minuten in kokend water en dan meteen in ijswater. Zo blijven kleur, smaak en vitamines beter bewaard. Voor enkele maanden bewaren is dat niet strikt noodzakelijk. Vacumeer je zakken eventueel voor je ze invriest: zo voorkom je vriesbrand en win je ruimte. Wil je meer weten over voeding invriezen, lees dan zeker onze eerdere bijdrage.
Let wel: de diepvries is de minst robuuste methode. Bij een langdurige stroomuitval verlies je alles, tenzij je over een eigen, onafhankelijke stroomvoorziening beschikt.
❄️ VACUÜM INVRIEZEN
Een vacumeermachine zuigt de lucht uit je zakken, zodat je groenten langer goed blijven in de diepvries.
Vacumeermachine Essential, 4 standen, incl. 40 zakken
Zuigt de lucht uit je diepvrieszakken, zodat je groenten beter bewaren en minder snel vriesbrand krijgen.
Vacumeerzakken met microstructuur, 20 x 30 cm, 100 stuks
BPA-vrije zakken met microstructuur, geschikt voor de vacumeermachine en de diepvries.
Label alles en spreid je risico
Nu je de belangrijkste bewaarmethodes kent, moet je nog letten op je ‘administratie’. Label alles met de inhoud en de datum waarop je het hebt ingemaakt. Verdeel je oogst bovendien over verschillende bewaarmethodes: zo ben je niet afhankelijk van één systeem en kom je de winter door met je eigen voedsel.
Bewaar tot slot je plantgoed (je knoflook, uitjes, droogbonen enzovoort) goed apart van je eetvoorraad. Dan ben je klaar voor een nieuwe cyclus, zoals beschreven in deel I.
🚨 Wat als je toch botulisme vermoedt?
Botulisme is zeldzaam, maar levensgevaarlijk: het gif tast je zenuwen aan en kan je ademhaling stilleggen. De eerste klachten verschijnen meestal 12 tot 36 uur na het eten, soms sneller, soms pas na enkele dagen. Let op wazig of dubbel zien, hangende oogleden, moeite met slikken of praten, een droge mond en spierzwakte die zich van je gezicht naar beneden uitbreidt. Koorts heb je meestal niet en je blijft helder van geest, waardoor het vaak onderschat wordt.
Merk je zulke klachten, bel dan meteen 112. In het ziekenhuis krijg je een tegengif, en hoe sneller dat gebeurt, hoe beter het werkt. Heb je iets verdachts gegeten maar voel je je nog goed? Bel dan het Antigifcentrum op 070 245 245, dag en nacht bereikbaar. Gooi de pot en de restjes niet weg, want die kunnen onderzocht worden, en waarschuw iedereen die mee heeft gegeten.
Lees ook
- Begin je moestuin nu, niet in maart (deel I)
- Jouw moestuin na de winter (deel II): plant calorieën, niet alleen sla
- Zelfvoorzienend in 52 weken (28) – Fermenteren, een van de oudste manieren om voedsel te bewaren
- Diepvriesvoeding, daar ben je niets mee in crisis… of toch?
- Voedselzekerheid: de hoeksteen van zelfredzaamheid
