Zelfredzaam zijn betekent ook nadenken over je eigen voedselvoorziening. Een moestuin draagt daar aardig aan bij: hij maakt je minder afhankelijk van de supermarkt, en bij een pandemie of een andere crisis heb je een eenvoudige voorsprong. Wat veel mensen niet weten: een moestuin in de herfst beginnen is het slimste startmoment.
Bij The Patriot schreven we al meermaals over de voordelen van een moestuin. In deze bijdrage focussen we op hoe je je moestuin zo weinig arbeidsintensief en zo productief mogelijk maakt. Wie nu begint, laat de winter al veel werk voor zich doen. Bovendien maak je jezelf niet alleen minder afhankelijk, je leert ook vaardigheden die in een crisis bijzonder nuttig zijn.
Waarom een moestuin in de herfst beginnen?
De meeste mensen denken pas aan hun moestuin wanneer de eerste lentezon schijnt. Maar wie in maart begint, moet eerst spitten, onkruid wieden en grond verbeteren. Wie in oktober begint, laat regen, vorst en bodemleven dat werk doen. Tegen de lente heb je dan een onkruidvrij, plantklaar bed, en sommige gewassen staan al in de grond.
- Minder werk: je hoeft niet om te spitten.
- Vroegere oogst: knoflook, winteruien en tuinbonen oogst je al in juni.
- Betere bodem: compost en bladeren worden tijdens de winter verwerkt door wormen en bodemleven.
Zo begin je klein
Oktober is een ideale startmaand. We raden aan om klein te starten en stelselmatig uit te breiden naargelang je er meer tijd in wilt steken. Een kleine start vergroot ook de kans dat je je moestuin consequent onderhoudt, omdat de moeite beperkt blijft.
Begin met één of twee bedden van ongeveer een vierkante meter elk. De plek krijgt bij voorkeur minstens zes uur zon per dag en ligt zo dicht mogelijk bij je huis. Wat je elke dag ziet, krijgt meer aandacht.
🪴 ENKEL EEN TERRAS?
Geen tuin? Dan zijn verhoogde bakken of een kweektafel een prima alternatief. Je werkt op een comfortabele hoogte en hebt weinig last van onkruid.
Kweektafel op poten XXL
Verhoogde kweekbak op poten, zodat je groenten kweekt zonder te bukken.
No-dig: laat de winter het werk doen
Eens je bedden gekozen zijn, kun je voor de no-dig-methode kiezen. In plaats van om te spitten, maai je het gras kort en bedek je je moestuinbedden met nat, dubbel karton (uiteraard zonder plakband). Daarop leg je een laag van 10 tot 15 cm compost of bladeren. Daarna laat je de winter zijn werk doen.
Het karton smoort gras en onkruid, en tegen de lente is het grotendeels verteerd. Dan heb je een grasvrij en plantklaar bed. Wil je meer weten over goede compost en hoe je die zelf maakt? Kijk dan eens bij Vlaco, de Vlaamse kennisorganisatie voor compost.
🐔 Tip: kippenmest
Hou je kippen? Dan kun je hun mest, eenmaal gecomposteerd, mee op je bedden verwerken. Gebruik geen verse kippenmest: die is te scherp en kan jonge planten verbranden.
🛠️ HET JUISTE GEREEDSCHAP
Voor no-dig heb je weinig nodig: een hark om compost en bladeren te verdelen, een stevig plantschepje om door karton te snijden en een spitvork om later je knoflook en uien te rooien.
Gesmede tuinhark met 10 tanden, 160 cm
Om compost en bladeren gelijkmatig over je bedden te verdelen en zaaibedden fijn te harken.
Plantschepje met kartelrand
Stevig, handgesmeed plantschepje. Met de kartelrand snij je makkelijk door karton en wortels.
Spitvork met 4 tanden, 120 cm
Robuuste spitvork om knoflook en uien te rooien en de bodem te beluchten zonder om te spitten.
Wat kan je in de herfst al planten?
Jazeker, je kunt nu al planten! Je hoeft niet te wachten tot maart of april. Heel wat gewassen kun je al in de compost bovenop je karton zetten.
Knoflook
Knoflook uit de supermarkt kun je goedkoop kopen en de teentjes eenvoudig planten. Plantknoflook uit het tuincentrum is echter beter bestand tegen het Vlaamse of Nederlandse klimaat, en vaak minder vatbaar voor ziektes.
Plant de teentjes met de punt naar boven, een paar centimeter diep. In juni of juli haal je de bollen met een spitvork uit de grond, wanneer de onderste helft van het blad geel of bruin kleurt. Leg de grootste teentjes opzij voor de volgende aanplant, en zo heb je een gesloten cirkel.
🧄 PLANT NU JE KNOFLOOK
Plantknoflook voor najaarsaanplant is geselecteerd op ons klimaat en levert grotere bollen op dan supermarktknoflook.
Plantknoflook Messidrome, 3 bollen
Witte pootknoflook voor najaarsaanplant, geselecteerd op ons klimaat. Plant de teentjes nu en oogst volgende zomer.
Winteruien en sjalotten
Ook winteruien kun je nu al planten. Zoek in de winkel of het tuincentrum naar speciale winterrassen, zoals Radar of Senshyu. Plant het puntje net boven of gelijk met de grond en laat 15 cm ruimte tussen je bollen.
In juni, wanneer het loof omvalt, zijn ze oogstklaar. Laat ze daarna drogen. Eet ze best eerder dan later, want winteruien zijn minder lang houdbaar dan zomeruien.
Sjalotten kun je ook planten, maar dat mag later, vanaf december. Van sjalotten kun je bovendien enkele bollen bewaren om opnieuw te planten. Met winteruien gaat dat niet.
🧅 WINTERUIEN EN SJALOTTEN
Winterharde plantuien zoals Senshyu en een aromatische sjalot als Longor zijn een eenvoudige start voor wie zijn eigen uien wil kweken.
Senshyu Yellow winteruien, 500 gram
Winterhard uienras voor herfstaanplant. Je oogst al in juni, ruim voor de gewone zomeruien.
Longor (cuisse de poulet), 500 gram
Langwerpige, aromatische sjalot. Een deel van je oogst kan je bewaren om volgend jaar opnieuw te planten.
Tuinbonen
Tuinbonen (ook wel grove bonen of ‘fava’) kunnen tegen een beetje vorst, en daarom kun je ze in de herfst zaaien. ‘Aquadulce Claudia’ is het klassieke herfstras en vind je als zaad in het tuincentrum. Een te strenge winter kan de plant wel doden.
Je oogst al eind mei of in juni. De jonge peulen kun je in hun geheel eten, of je laat ze aan de plant drogen. Dan heb je droge tuinbonen: lang houdbare eiwitten, ideaal voor je noodvoorraad.
🫘 ZAAI WINTERHARDE TUINBONEN
Kies een Aquadulce-ras: die zijn gekweekt om in de herfst gezaaid te worden en de winter door te komen.
Tuinbonen Super Aguadulce, 30 gram
Biologisch zaad van een winterhard tuinbonenras uit de Aquadulce-familie, geschikt om in de herfst te zaaien.
Fruitstruiken
Ook fruitstruiken kunnen er bijna al in. Binnen enkele weken vind je in tuincentra bessen- en frambozenstruiken met blote wortel, dus zonder pot of aarde. Die zijn goedkoper dan potplanten en kunnen meteen in je compost. Snijd waar nodig een kruis in het karton, zodat de wortels ruimte hebben.
💡 Tip: een gratis bessenstruik
Wil je echt zelfvoorzienend en zuinig zijn (en dat zijn we bij The Patriot graag)? Knip dan, met toestemming uiteraard, een lange, nieuwe twijg van een zwarte bessenstruik bij een buur of vriend.
Steek een stek van ongeveer 30 cm voor twee derde in de grond, en volgend jaar heb je een zwarte bessenstruik in wording!
🫐 PLANT ZWARTE BESSEN
Een bundel struiken met blote wortel is voordelig als je een hele haag wilt. Wil je er maar één of twee, kies dan een struik in pot.
Zwarte bessenstruiken met blote wortel, 10 stuks
Voordelig plantgoed zonder pot, ideaal voor herfstaanplant. Zet ze rechtstreeks in je compostbed.
Zwarte bessenstruik in pot, ca. 50 cm
Zelfbestuivende struik die je het hele jaar kunt planten. Handig als je maar één of twee struiken wilt.
Winterrogge als groenbemester
Wil je nog niets anders planten? Denk dan eens aan winterrogge. Je vindt het zaad eenvoudig online of in het tuincentrum, in kleine verpakkingen. Zaai het nu, tot ten laatste begin november, gewoon breedwerpig over het bed. Verder hoef je niets te doen tot april. Dan maai je de rogge, leg je er opnieuw karton en compost over en plant je iets anders.
De rogge werkt als groenbemester: ze voorkomt onkruid en houdt voedingsstoffen vast in je moestuin. De groene roggescheuten zijn bovendien prima kippenvoer!
⚠️ Rogge oogsten? Let op moederkoorn
Je kunt de rogge ook laten staan, oogsten en dorsen. Verwijder dan zeker de zwarte, hoornachtige korrels die soms tussen het graan zitten. Die worden gevormd door moederkoorn, een giftige schimmel. Veel meer dan enkele broden haal je er overigens niet uit.
Gebruik je de jonge, groene scheuten als kippenvoer, dan heeft de moederkoorn zich nog niet kunnen ontwikkelen.
🌾 ZAAI EEN GROENBEMESTER
Een kilo winterrogge is genoeg voor meerdere bedden en zorgt dat je grond niet de hele winter kaal blijft.
Groenbemester winterrogge Admiraal, 1 kg
Zaai tot begin november breedwerpig over een leeg bed. Houdt onkruid tegen en voedingsstoffen vast tot de lente.
Kortom: wacht niet op de lente
Met een moestuin moet je zeker niet wachten op het voorjaar. Je hele gezin ermee voeden is weinig realistisch, maar een mooie buffer kan het wel worden. Bovendien kun je je kinderen kennis meegeven, en het nut van je voor te bereiden op het volgende seizoen.
In deel II lees je wat je kunt doen eens de winter voorbij is.
📋 Je moestuin in de herfst, in het kort
1. Kies één of twee bedden van 1 m² op een zonnige plek dicht bij huis.
2. Maai het gras kort, leg nat dubbel karton en bedek met 10 tot 15 cm compost of bladeren.
3. Plant nu knoflook, winteruien, tuinbonen en bessenstruiken, of zaai winterrogge.
4. Laat de winter het werk doen.
