Een moestuin is een ideale manier om net dat beetje zelfredzamer te zijn. Hij kan niet al je boodschappen vervangen, maar toch heel wat. En in een crisis is hij niet alleen handig, hij kan het verschil maken tussen overleven en leven. Bij The Patriot schreven we vorige week over wat je in de herfst al kunt doen. In deze bijdrage gaan we verder: wat kun en moet je doen met je moestuin na de winter? En welke gewassen zijn écht voedzaam? Daarop focussen we vandaag.
Vorige week beschreven we hoe je je moestuin nu al in orde krijgt. Met de no-dig-methode maak je je bedden klaar, en in oktober, november en zelfs december kun je al heel wat planten, zoals knoflook, winteruien, sjalotten en fruitstruiken. Heb je die bijdrage nog niet gelezen? Lees dan eerst even deel I.
In de lente ga je in je moestuin na de winter aan de slag met écht voedzame gewassen. Dat betekent: niet louter waterrijke planten zoals kropsla, maar echte caloriebommen zoals aardappelen, droogbonen en, in mindere mate, pompoenen.
Februari–maart: je moestuin na de winter klaarmaken
Als alles goed is gegaan in de herfst, liggen de plantbedden van je moestuin na de winter er klaar bij. Het karton is verteerd en je hebt een mooi bed om in te planten. Dat moet je natuurlijk wel controleren. Komt er gras of onkruid door, vooral langs de randen? Dan moet je wieden. Steek wortelonkruiden zoals kweekgras en zevenblad zo volledig mogelijk uit.
Vul daarna de compost aan waar het bed is ingezakt. Gebruik daarvoor de goed verteerde onderlaag van je compostvat, of potgrond uit de winkel.
Tot slot inspecteer je de gewassen die je in de herfst hebt geplant. Zijn je tuinbonen de winter doorgekomen? Zo niet, dan is het nu het moment om opnieuw te zaaien: tuinbonen kun je van februari tot april in de grond steken. Sjalotten die je nog niet geplant had, kunnen er tot eind maart in.
🧰 KLAAR VOOR HET VOORJAAR
Met een smal onkruidschepje haal je wortelonkruid in één keer uit de grond. Moet je je tuinbonen opnieuw zaaien? Kies dan een winterhard Aguadulce-ras.
Handgesmeed onkruidschepje
Smal, scherp schepje om wortelonkruid zoals kweekgras en zevenblad zo volledig mogelijk uit te steken.
Plantschepje met kartelrand
Stevig, handgesmeed plantschepje. Met de kartelrand snij je makkelijk door karton en wortels.
Hori-hori tuindersmes van rvs, met schede
Japans multifunctioneel tuinmes: om te planten, wieden, wortels door te snijden en zakken te openen.
Wintertuinboon Aguadulce, ca. 100 gram
Winterhard ras om opnieuw te zaaien als je herfsttuinbonen de winter niet overleefden, van februari tot april.
Sjalot Golden Gourmet, 500 gram
Gele plantsjalot die je nog tot eind maart kunt planten. Bewaar de mooiste bollen als plantgoed.
Wat kun je nu zaaien?
Wat kan er in je moestuin na de winter nog bij? Vanaf maart is de grond meestal warm genoeg voor de eerste snelle zaaisels. Kleine zaden hebben fijne compost nodig, dus grove bladeren hark je eerst opzij. Werk ook best in rijen: dan zie je meteen wat je kiemplantjes zijn en wat onkruid is.
- Radijs: 1 cm diep, rijen op 15–20 cm. Uitdunnen tot 3–5 cm. Oogst na 4 tot 6 weken. Zaai om de twee weken een beetje bij.
- Spinazie (voorjaarsras): 1–2 cm diep, rijen op 20–25 cm, uitdunnen tot 5–10 cm. Zaai vroeg, want vanaf mei schiet spinazie door.
- Doperwten (rondzadige rassen): 3–5 cm diep, om de 5 cm in een dubbele rij, met 40–60 cm tussen de rijen. Zet er snoeitakken of gaas bij om tegen op te klimmen.
- Capucijners: zaai je in maart–april op dezelfde manier als doperwten. Laat de peulen aan de plant drogen, dan heb je droge erwten die lang bewaren.
🌱 ZAAI JE EERSTE GROENTEN
Radijs, spinazie en erwten mogen als eerste de grond in. Met een hark maak je een fijn zaaibed, en een groeinet geeft je erwten houvast.
Verzinkte tuinhark, 12 tanden, 30 cm breed, steel 160 cm
Om grove bladeren opzij te harken en een fijn zaaibed te maken voor radijs en spinazie.
Radijs Cherry Belle, 5 gram zaad
Snelgroeiende, ronde radijs. Na vier tot zes weken oogst je al.
Spinazie Matador, zaad
Langzaam doorschietend spinazieras voor de voorjaars- en herfstteelt. Oogst na ongeveer 45 dagen.
Mechelse Groene Krombek, zaad
Een oud, koudebestendig ras dat geschikt is voor een vroege zaai in maart.
Proval, zaad
Productief doperwtenras voor wie in het voorjaar zijn eigen erwten wil doppen.
Capucijners Blauwschokker, ras Ezetha
Klassieke droogerwt: laat de peulen aan de plant drogen en je hebt eiwitrijke erwten die lang bewaren.
Jute groeinet, 180 x 180 cm
Klimnet van jute waar je doperwten en klimbonen tegen laat groeien. Met touwen op de hoeken om aan palen vast te maken.
💡 Nog twee tips voor maart
Een net over het bed weert vogels van het zaad. Dat is vaak handig als je geen overijverige katten hebt rondlopen.
Je kunt nu ook al je aardappelen laten voorkiemen. Dat gebeurt haast vanzelf, maar de beste resultaten krijg je als je ze op een lichte, koele en vorstvrije plek legt.
Zwart vogelnet, 10 x 5 meter, maaswijdte 28 mm
Span het over je zaaibedden om vogels van zaad en jonge scheuten weg te houden.
April: aardappelen poten en pompoenen voorzaaien
In april begint het echte werk in je moestuin na de winter: je gaat aan de slag met je voorgekiemde aardappelen. Zodra de grond wat opgewarmd is, poot je ze. In een no-dig-bed leg je ze gewoon in de compost, op ongeveer 30 cm van elkaar. Dek de knollen goed af met een dikke laag mulch en blijf bijdekken als de stengels erdoor komen. Het loof mag er uiteraard wel bovenuit komen.
⚠️ Let op: solanine
Aardappelen die licht vangen, worden groen en bevatten dan het giftige solanine. Houd de knollen dus altijd goed bedekt.
Ook het loof en de bessen van de aardappelplant zijn giftig. Eet ze niet en geef ze niet aan je kippen.
🍂 MULCHEN EN WIEDEN
Met een schoffel hou je de ruimte tussen je rijen onkruidvrij. Wil je meer weten over mulchen? Dit boek is een praktische handleiding.
Rechte schoffel van 14 cm met essenhouten steel
Hiermee hou je de paden en de ruimte tussen je zaairijen onkruidvrij zonder te bukken.
Mulchen in de natuurlijke moestuin
Praktisch boek over mulchen: hoe je met een afdeklaag onkruid onderdrukt, water bespaart en je bodem voedt.
Pompoenen en courgettes voorzaaien
Je kunt intussen ook al het voorbereidende werk doen voor courgettes en pompoenen (zoals butternut). Je kunt wat zaadjes uit je courgettes of pompoenen halen voor je ze kookt en opeet, maar zaad uit zakjes van het tuincentrum geeft meestal betere resultaten. Pompoenen uit de winkel zijn vaak F1-hybriden, en pompoenachtigen kruisen bovendien makkelijk onderling. Wat opkomt, lijkt zelden op de moederplant. Zaden uit je eigen oogst zijn iets geschikter, maar neem dan wel zaad uit volledig uitgerijpte vruchten.
⚠️ Eigen zaad? Proef eerst
Proef van een pompoen of courgette die je uit eigen zaad kweekte altijd eerst een klein rauw stukje, en spuw het weer uit. Smaakt het bitter, gooi de vrucht dan weg.
Die bittere smaak komt van cucurbitacine, een giftige stof die zware maag- en darmklachten kan veroorzaken.
Reken op veel ruimte voor de pompoenplanten: minstens een vierkante meter per plant. Stop de zaadjes in kleine kartonnen potjes met een beetje potgrond. Die potjes kunnen op je vensterbank staan en volgende maand eenvoudig de moestuin in, potje en al.
🎃 ZAAI JE POMPOENEN EN COURGETTES VOOR
Kies zaadvaste rassen, dan kun je later zelf zaad winnen. Afbreekbare kweekpotjes plant je met potje en al uit.
Bio pompoenzaad Uchiki Kuri
Kleine oranje pompoen met een eetbare schil na het roosteren. Bewaart maanden zonder koelkast.
Bio wintersquash Waltham Butternut
Zoete, nootachtige flespompoen. Geen F1-hybride, dus je kunt later ook zelf zaad winnen.
Courgette Black Beauty, zaad
Klassiek, zaadvast courgetteras. Zaai half april binnen en plant half mei uit. Eén of twee planten volstaan.
Turfvrije kweekpotjes, Ø 7 cm, 50 stuks
Zaai je pompoenen en courgettes voor op de vensterbank en plant ze in mei met potje en al uit. Volledig biologisch afbreekbaar.
Mei: vorstgevoelige gewassen naar buiten
Half mei is de kans op nachtvorst grotendeels geweken, al is dat geen garantie. Voorspellen ze toch nog een koude nacht? Leg dan een vliesdoek over je jonge planten. Normaal gezien kunnen je vorstgevoelige gewassen nu naar buiten. Pompoenen zijn ideaal, omdat je ze na de oogst maandenlang kunt bewaren zonder koelkast.
Plant je jonge plantjes direct in de compost en dek voldoende toe. Het nuttigst zijn Uchiki Kuri en butternut. Niet alleen zijn ze relatief calorierijk, eens geroosterd is de schil ook perfect eetbaar. Dat scheelt een hoop werk. Voor courgettes heb je maar één of twee planten nodig, want ze zijn erg productief. Courgettes leveren wel weinig calorieën en veel vocht.
Na half mei is de grond ook warm genoeg voor droogbonen. Zaai stambonen zoals Yin Yang en laat de peulen aan de plant drogen. Zo oogst je in september–oktober bonen die je lang kunt bewaren.
Wat moet je in mei nog doen in je moestuin na de winter? Knijp tegen bladluis de toppen van je tuinbonen af zodra de eerste peulen verschijnen. Plantte je knoflook? Breek dan de bloemstengels af, zodat de energie naar de bol gaat. En let op slakken: ze zijn de vijand van je moestuin! Strooi slakkenkorrels op basis van ijzer(III)fosfaat of zet je eenden of kippen aan het werk.
🐌 BESCHERM JE JONGE PLANTEN
Een vliesdoek houdt late nachtvorst tegen, korrels op basis van ijzer(III)fosfaat houden de slakken weg. En vergeet je droogbonen niet.
Ademend wintervliesdoek, 1 x 16 meter
Leg het over jonge zaaisels als er in het voorjaar nog nachtvorst dreigt. Laat licht en regen door.
Escar-Go regenvaste slakkenkorrels, 200 gram
Slakkenkorrels op basis van ijzer(III)fosfaat, toegelaten in de biologische teelt. Goed voor 80 m².
Stambonen Yin Yang, zaad
Zwart-witte droogboon die je na half mei zaait en in september of oktober droog oogst.
Oogst: wat haal je wanneer uit de grond?
Dit is het moment waar je in je moestuin na de winter zo hard voor hebt gewerkt. Tijd om te genieten van al je zelfgekweekte groenten. Maar wat haal je wanneer uit de grond?
- Radijs en spinazie: vanaf april–mei. Radijzen trek je zo uit de grond, want het is je om de knolletjes te doen.
- Winteruien en tuinbonen uit de herfstzaai: vanaf eind mei–juni.
- Doperwten: juni.
- Knoflook: juni–juli, als de onderste helft van het blad geel is.
- Aardappelen: een vroege oogst kan al vanaf juli. De rest haal je pas boven als het loof is afgestorven, meestal in augustus–september.
- Droogbonen: knip je af in september–oktober, als de peulen droog zijn en rammelen.
- Pompoenen: oogst je niet toevallig in het halloweenseizoen: in september–oktober dus, vóór de eerste vorst. Laat ze een tweetal weken uitharden op een droge, warme plek, dan bewaren ze maanden.
Wat moet je in de oogstmaanden nog doen, naast smullen? Bewaar de grootste knoflooktenen, de mooiste sjalotten en een deel van je droogbonen als plantgoed. Zo hoef je minder vaak naar het tuincentrum.
🥔 OOGSTEN ZONDER SCHADE
Met een spitvork til je aardappelen, uien en knoflook uit de grond zonder ze te doorboren.
Spitvork met 4 tanden en essenhouten steel van 85 cm
Ideaal om aardappelen, knoflook en uien te rooien zonder ze te beschadigen.
Herfst: de cirkel is rond
Na de oogst begint stilaan de herfst. Zo kun je de cyclus sluiten door opnieuw het herfstwerk te doen dat we vorige week beschreven. Maar daarmee sluiten we onze moestuinreeks nog niet af. Volgende week verschijnt een derde deel over hoe je je oogst kunt bewaren en inmaken. Zo ga je van zelfteelt naar een echte voorraad.
📋 Je moestuin na de winter, in het kort
1. Februari–maart: wied, vul compost aan, herzaai je tuinbonen en zaai radijs, spinazie en erwten.
2. April: poot je voorgekiemde aardappelen onder een dikke mulchlaag en zaai pompoenen binnen voor.
3. Mei: plant pompoenen en courgettes uit, zaai droogbonen en let op slakken.
4. Juni–oktober: oogst, laat uitharden en bewaar plantgoed.
5. Herfst: begin opnieuw met het herfstwerk.
